عکاسی چیدمان و رویکردهای متفاوت آن

تاریخچه‌­ی عکاسی چیدمان ؛ اهمیت عکاسی چیدمان از ابتدا تا امروز

این شکل از عکاسی قدمت درازمدتی دارد. در اوایل اختراع عکاسی، محدودیت­‌هایی وجود داشت که باعث می­‌شد عکاسان در مسیری مشخص که امتحان خود را پس داده­ وارد عمل شوند. یکی از این مسیرها، عکاسی از اشیاء بی­جان بود. به این شکل که عکاس مجموعه­ای از اشیاء را کنار همدیگر می­چید و از آنها عکاسی می­‌کرد. اما چرا اشیاء؟

ابتدای اختراع عکاسی، امکان عکس­برداری با سرعت بالا به هیچ وجه مهیا نبود. حتی عکاسی پرتره از افراد هم با شکست مواجه می ­شد. چرا که به هر طریق، سر افراد تکان می­خورد و در عکس به صورت محو ثبت می­‌شد. در مقابل، عکاسی از اشیاء بی­جان غیرمتحرک عکسی موفق پدید می‌­آورد. به همین دلیل است که از همان ابتدای خلق عکاسی، این گرایش از عکاسی موجود و پر رونق بود.

چندی بعد؛ هنگامی که عکاسی به حرف‌ه­ای پذیرفته­‌شده­‌تر تبدیل شد و توجه همه را به عنوان یک رسانه‌­ی مستقل به خود جلب کرد، عکاسان برآن شدند که هر یک از اشیاء را دقیقاً مانند شکل ظاهری خود ثبت کنند. به این معنا که یک جنس استیل دقیقاً مشابه استیل و یک شیشه دقیقاً مشابه شیشه ثبت شود نه مانند پلاستیک. 

جنسیت پردازی در عکاسی طبیعت بی‌­جان و چیدمان در حدی بود که عکاسان برای به رخ کشیدن توانمندی‌­های خود، اشیائی با جنس‌­های مختلف در یک کادر چیدمان می‌­کردند تا همه­‌ی آنها را با هم و به شکلی دشوار نورپردازی کنند. 

عکس‌­هایی که از اجسامی مانند تخم مرغ، بطری، انواع ابزارهای فلزی و اشیاء دیگر در طول تاریخ عکاسی وجود دارد، گواهی این ادعاست. بسیاری از عکاسان مدرن به عکاسی چیدمان روی آوردند تا هم توانایی­‌های بالقوه­‌ی عکاسی به عنوان یک رسانه را مطالعه و اثبات کنند و هم توانایی­‌های خود را به معرض نمایش بگذارند. به هر روی عکاسی رسانه‌­ای واقع­‌نما بود که مشابهت نتیجه‌­ی نهایی آن با واقعیت، همه را شگفت­‌زده کرده بود

رویکردهای گوناگون در عکاسی چیدمان

۱- نگاه فرمالیستی

نگاه فرمالیستی بیشتر نحوه­‌ی ترکیب­‌بندی و چینش اجسام را مد نظر قرار داده است. به این معنا که عکاس، به مطالعه‌­ی فرم اجسام و چینش آنها می‌­پردازد. در این صورت، معناهای دیگر در حاشیه رفته و صرف فرم‌­های بصری مهم هستند.

همین شیوه‌­ی فرمالیستی می­‌تواند منجر به پرورش ایده‌­ها و نگاه آرتیستی شود. بسیاری از عکاسان خبره امروزه با تجهیزات بسیار قدرتمند به مطالعه‌­ی همین ترکیب­‌بندی­‌ها پرداخته و با یک ایده‌­ی کلی و کانسپت مادر، به چینش اجسام معنادار کنار هم می‌­پردازند.

۲- نگاه مفهومی

در طول تاریخ عکاسی عکاسان متعددی بودند که از این سبک عکاسی برای بیان مفهوم خود استفاده کرده‌­اند. مفهومی که این عکاسان در پی بیان آن بودند؛ از مفاهیم روانشناختی و ناخودآگاهی تا مفاهیم انتقادانه را شامل می­شد. بنابراین ذکاوتمندانه نیست اگر همیشه به این سبک عکاسی به عنوان صرف چیدمان و کنار هم قرارگیری عناصر توجه شود.

یکی از شیوه‌­های عکاسی که شاید بتواند در اینجا مطرح شود و در نزدیکی همین زیرشاخه­‌ها قرار بگیرد، عکاسی استیجد (staged photography) است که به عکاسی صحنه‌­پردازی شده ترجمه شده است. تفاوتی که این عکاسی با دیگر عکاسی‌­های چیدمان دارد، حضور انسان­ها به عنوان یک بازیگر در آنها است. در این حالت هم عکاس با آزادی در چینش تمام عناصر صحنه با ریزترین جزئیات لوکیشن، محل ایستادن بازیگران، لباس و گریم آنها، میمیک صورتشان و طراحی صحنه مواجه است. او این آزادی را در پی یک مفهوم و ایده‌­ی قبلی می‌­آورد و فقط در پی بازسازی یک صحنه­‌ی نمایشی نیست.

۳- لندآرت

نوع دیگری از عکاسی چیدمان متوجه هنر محیطی یا لند آرت است. لند آرت به معنی هنری است که در طبیعت انجام می­‌شود و در مقیاس‌­های کوچک تا ابعاد بزرگ را شامل خواهد شد. هنرمند با اجزائی که در دست دارد در طبیعت دست به بازنمایی یک مفهوم از طریق طبیعت می‌­زند. چینش سنگ­ها به طرزی هنرمندانه روی هم، ایجاد نقش روی زمین، ایجاد مسیری جدید در طبیعت و مواردی از این دست. از طرفی دیگر، از آنجایی که لند آرت آسیب­پذیر است، اکثراً عکسی از آن به عنوان مستندات هنری گرفته می­‌شود. این نوع عکاسی در لحظه­‌ی ثبت تصویر، مشابه عکاسی چیدمان است.

۴- عکاسی از نمایشگاه

شکل دیگری از این عکاسی مربوط به آثار هنری در نمایشگاه است. آثار مجسمه و  آثاری که خود اینستالیشن هستند. این شکل از عکاسی در لحظه­‌ی عکاسی مشابه عکاسی چیدمان است اما در عمل عکسی مستند محسوب می­‌شود و به آرشیو می‌­­رسد. در حقیقت عکاسی چیدمان از نمایشگاه‌­ها بیشتر حکمی آرشیوی دارد.

۵- عکاسی تبلیغات

در نهایت، شکل دیگر عکاسی چیدمان را به عنوان عکاسی تبلیغاتی در نظر می­‌گیریم. می­توان گفت در نهایت عکاسی از محصولات در قالب عکس گروهی از آنها می‌­تواند یک نوع عکس چیدمان محسوب شود. چرا که در این عکس‌­ها، یک محصول با نسخه­‌های دیگر کوچک و بزرگ خود عکاسی می‌­شود، یا یک محصول با محصولات دیگر یک کارخانه. به طور مثال در عکاسی از نان­ه‌ای یک نانوایی، انواع نان­های مختلف کنار هم چیده می‌­شوند و ترکیب­‌بندی آنها مهم است. یا در عکاسی تبلیغاتی از یک ظرف چای و یک شیرینی و ابزار سرو و ظروف و دستمال‌­ها، چیدمان تمام این عناسر کنار یکدیگر است که آن عکس را تبدیل به عکس چیدمان می‌­کند. در اینجا هم مانند باقی عکس­های چیدمان؛ انتخاب تمام جزئیات محتویات درون عکس و چینش آنها اهمیت دارد.

بنابراین هنگام مواجهه با عبارت «عکاسی چیدمان» با روش­های گوناگونی مواجه هستیم، چرا که یک عبارت کلی را به کار برده­ایم